W dniach 27–28 stycznia 2026 r. Wielkopolska Wschodnia stała się przestrzenią międzynarodowego dialogu o sprawiedliwej transformacji regionów górniczych. Agencja Rozwoju Regionalnego w Koninie gościła prof. Gabriela Pacyniaka z Uniwersytetu w Nowym Meksyku, który prowadzi badania poświęcone procesom sprawiedliwej transformacji w regionach węglowych. Wizyta studyjna została zorganizowana w celu zapoznania się z polskimi doświadczeniami transformacyjnymi oraz z praktycznym wymiarem wdrażania polityk Unii Europejskiej na poziomie regionalnym.
Profesor Pacyniak od lat analizuje procesy odchodzenia od gospodarki opartej na paliwach kopalnych, koncentrując się na relacji pomiędzy transformacją energetyczną, polityką klimatyczną a konsekwencjami społecznymi i gospodarczymi.
Pierwszy dzień wizyty – kontekst regionalny i planowanie transformacji
Pierwszy dzień wizyty odbył się w siedzibie Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Koninie, która pełni rolę Instytucji Pośredniczącej we wdrażaniu Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji dla subregionu Wielkopolski Wschodniej. W spotkaniu z profesorem Gabrielem Pacyniakiem wzięli również udział profesorowie od wielu lat zaangażowani w proces: Paweł Churski oraz Adam Drobniak, a także przedstawiciele ARR w Koninie. Gospodarzem spotkania był Maciej Sytek – Prezes Zarządu ARR, który podkreślił znaczenie międzynarodowej wymiany wiedzy oraz doświadczeń w obszarze sprawiedliwej transformacji.
Następnie Krzysztof Borkowicz, Koordynator Obszaru Instytucji Pośredniczącej w ARR, przedstawił regionalny kontekst procesu sprawiedliwej transformacji w Wielkopolsce Wschodniej, a także założenia, kluczowe etapy i uwarunkowania powstania Terytorialnego Planu Sprawiedliwej Transformacji (TPST). Podczas prezentacji rozwinęła się żywa dyskusja na temat relacji między politykami Unii Europejskiej a poziomem krajowym i regionalnym oraz ich wpływem na ostateczny kształt TPST, a także roli Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji dla społeczności i gospodarek transformujących się regionów węglowych. Za niezwykle istotne uznano przewodnictwo niezależnego lidera, który będzie kołem zamachowym transformacji w danym regionie. Rola regionalnego lidera polega na integrowaniu interesariuszy, nadawaniu spójnego kierunku działaniom oraz budowaniu zaufania wokół procesu zmian.
Drugi dzień wizyty – od planów do wdrażania
Drugi dzień wizyty studyjnej odbył się z udziałem przedstawicieli instytucji nauki i biznesu, samorządów, organizacji pozarządowych, które były i dalej są bezpośrednio zaangażowane w proces sprawiedliwej transformacji w aspekcie gospodarczym, środowiskowym czy też społecznym.
Podczas spotkania przedstawiono stan wdrażania Terytorialnego Planu Sprawiedliwej Transformacji w Wielkopolsce Wschodniej. Następnie dr hab. Artur Zimny, Rektor Akademii Nauk Stosowanych w Koninie zaprezentował projekt strategiczny dotyczącego wsparcia rozwoju szkolnictwa wyższego w subregionie konińskim.
Perspektywę samorządową przedstawili Rafał Duchniewski – Sekretarz Miasta Konina oraz Anna Skórzewska – Zastępca Burmistrza Kleczewa. Obie reprezentowane miejscowości od lat mierzą się z konsekwencjami wieloletniej działalności wydobywczej oraz jej wygaszania, takimi jak depopulacja, degradacja środowiska oraz utraty wielu miejsc pracy związanych z przemysłem paliwowo-energetycznym. Dodatkowo przedstawiono projekt strategiczny Miasta Konina pn. „Niskoemisyjny transport publiczny w subregionie konińskim”, wskazując na rolę zrównoważonej mobilności jako jednego z elementów poprawy jakości życia mieszkańców i budowania nowej tożsamości regionu po węglu.
W dalszej części dnia odbyła się szeroka dyskusja z udziałem przedstawicieli środowisk gospodarczych, organizacji pozarządowych, świata nauki oraz nowych sektorów gospodarki. Podczas spotkania z udziałem Damiana Brzóski, Prezesa Tureckiej Izby Gospodarczej, Mateusza Kowalewskiego, Prezesa Izby Gospodarczej Wielkopolski Wschodniej oraz Miłosławy Stępień – aktywistki i działaczki z CEE Bankwatch Network rozmawiano o kondycji gospodarczej Wielkopolski Wschodniej oraz o znaczeniu współpracy przy wypracowywaniu wspólnego stanowiska w procesie planowania TPST.
Po południu uczestnicy wizyty odwiedzili Elektrownię Konin, gdzie poznali technologie produkcji energii zielonej oparte na biomasie oraz produkcji wodoru. Spotkanie zakończyła dyskusja ze związkami zawodowymi i partnerami projektu „Droga do zatrudnienia po węglu”, skupiona na przyszłości zmieniającego się rynku pracy, przekwalifikowaniu osób odchodzących z górnictwa i społecznych aspektach transformacji.
Wizyta prof. Gabriela Pacyniaka w Wielkopolsce Wschodniej podkreśliła, że sprawiedliwa transformacja to złożony proces społeczny wymagający współpracy wielu środowisk, silnego przywództwa regionalnego oraz wsparcia UE. Zdobyte doświadczenia stanowią ważny wkład do dalszych badań i debaty o przyszłości regionów pogórniczych.
#FunduszeUE #FunduszeEuropejski
